و در ميان مردمان صاحبان معرفت به بصيرت باطن دانسته‌اند كه خداى عزّ وجلّ در پل صراط مترصّد ايشان است و با ايشان در حساب مناقشه خواهد شد و مطالبه كرده خواهند « 1 » شد به هم وزن ذرّه‌اى كه در خاطرها گذرانيده يا به ديده‌ها ديده‌اند . و يقين ايشان « 2 » شده كه چيزى ايشان را از اين خطرها نجات نخواهد داد مگر حسابِ خود را كردن و ملاحظهء احوالِ خود نمودن و در نفسها و حركتها از نفس بازخواست نمودن و در خاطرها و ملاحظه‌ها حساب آن را كردن . و هر كسى كه « 3 » حساب خود را بكند پيش از آنكه حساب او را بكنند در قيامت حسابِ [ m . b 136 ] آن سبك و در وقت سؤال جوابش حاضر و بازگشت و محلّ آرامش آن به خوبى خواهد بود . و هر كسى كه حساب خود را نكند حسرتهاى آن دايمى خواهد بود و ايستادن آن در عرصات قيامت به طول خواهد انجاميد و گناهانش او را به « 4 » خفّت خواهد كشانيد . و حضرت امام جعفر صادق عليه السلام فرمودند : هرگاه احدى از شما خواسته باشد كه هيچ چيز از خدا نطلبد مگر آنكه به وى عطا كند بايد كه از همهء مردمان مأيوس باشد و امّيد به هيچ چيز نداشته باشد مگر به خدا . و هرگاه خداى عزّ وجلّ اين را از دل وى بيابد هيچ چيز را سؤال نمىكند مگر آنكه به وى عطا مىكند ، پس حساب خود را بكنيد پيش از آنكه حساب شما « 5 » كرده شود ؛ از براى آنكه قيامت را پنجاه موقف خواهد بود و در هر موقفى به قدر هزار سال توقّف خواهد شد . بعد از آن اين [ آيه ] را تلاوت فرمودند : « فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ » « 6 » - « 7 » . و در اين حديث متفرّع ساخت محاسبه را بر امر به يأس از مردم و امّيد به خدا داشتن . و اين تفريع دلالت مىكند بر اينكه آدمى در اكثر كارها امّيد به مردم دارد نه به

--> ( 1 ) . خواهند / s a خواهد . ( 2 ) . a s - ايشان . ( 3 ) . s a - كه . ( 4 ) . s a + خوارى و . ( 5 ) . s + را . ( 6 ) . معارج : 4 . ( 7 ) . الكافي 8 : 143 ح 108 . أمالي الطوسي : 36 ح 7 .